Ásgeir Jón Emilsson (1931–1999) eða Geiri eins og hann var alltaf kallaður skilur eftir sig dýrmæta arfleið. Húsið hans, Geirahús, gefur sjaldgæfa innsýn í hugarheim og vinnulag íslensks alþýðulistarmanns. Geiri var málari og áhugaljósmyndari sem vann fíngerða muni úr frákasti – dósum og pakkningum. Hann málaði á flesta fleti á heimili sínu. Andlit, skip og pin-up stúlkur njóta sín á skáphurðum, borðplötum og veggjum. Geiri er líklega best þekktur fyrir smáskúlptúra sína af húsgögnum og kórónum úr dósum sem hann skar í ræmur og endurmótaði með aðferðum sem líkjast þjóðbúningasilfri. Hann er minna þekktur sem ljósmyndari en tók mikið af myndum sem eru varðveittar og gefa góða hugmynd um mannlíf og samferðarfólk frá hans einstaka sjónarhorni.
Opið ákall, opið hús.
Sýningin er opin rannsóknarstofa í Skaftfelli þar sem tekið verður á móti gestum og safnað gögnum. Það verður byggt á því góða starfi sem þegar hefur verið unnið. Mörkuð verður stefna um varðveislu Geirahúss og haft opið ákall til Seyðfirðinga og fræðasamfélagsins eftir sögum og munum sem tengjast Geira. Átt þú verk eftir Geira eða viltu segja okkur sögu af honum? Um leið og við skoðum og pökkum munum úr Geirahúsi langar okkur að biðja fólk á landsvísu að láta okkur vita ef það á verk eftir Geira, hann gaf gjarnan verkin sín, bæði börnum og fullorðnum. Við viljum gera skrá yfir hvað er til eftir Geira úti í samfélaginu, og safna sögum um hann í munnlega geymd um hann sem skapandi einstakling, ljósmyndara, listamann og manneskju. Sem hluti af sýningunni í Skaftfelli er “stofa” þar sem við tökum á móti gestum og heyrum sögur. Við getum einnig safnað sögum í gegnum síma út sýningartímabilið.
Hýbýli alþýðulistafólks
Geiri sver sig í ætt við óskólagengið listafólk í Evrópu, hann var einangraður, mögulega misskilinn, kannski vegna málheltis. Hann var mikill dýravinur og áhugamaður um mannlífið almennt. Hann hafði ríka listhneigð og vildi fegra umhverfi sitt en fékk ekki tækifæri til að rækta sköpunarþörfina fyrr en á síðari hluta ævinnar þegar hann lauk störfum sem verkamaður við sjómennsku og landvinnslu.
Hýbýli alþýðulistafólks hafa skemmst eða glatast í gegnum tíðina og fá standa heil á Íslandi. Hús Samúels Jónssonar í Selárdal og Nonnahús á Akureyri eru góð dæmi um slíka arfleið sem hefur tekist að varðveita. Önnur sorglegri dæmi eru um hús sem hafa grotnað niður eða verið rifin, eins og hús Óskars Magnússonar og Blómeyjar Stefánsdóttur sem þau reistu sjálf, fyrst í Blesugróf í Reyjavík, sem þau kölluðu Kastala, og síðar á Hellisheiði þar sem þau bjuggu og unnu að vefnaði. Einnig hús Gunnþórunnar Sveinsdóttur á Sauðárkróki sem hún reisti sjálf og málaði hverja fjöl, og rak þar verslun. Það hús brann, en verk hennar eru mörg varðveitt í Listasafni ASÍ og Safnahúsinu á Sauðárkróki.
Það er mikill fjársjóður að hafa svo góða heildarmynd af þessum ástsæla listamanni. Hús Geira við Oddagötu er vel þekkt og er dýrmætur en viðkvæmur minnisvarði um íslenskan alþýðulistarmann – skreytt að innan sem utan litríkum málverkum af stúlkum, fossum og skipum. Húsinu hefur verið haldið í svo til óbreyttri mynd síðan Geiri lést, aðstaða hans, efniviðurinn, vinnulampinn hans og stækkunarglerið eru enn á sínum stað.
Endurbætur á húsinu hafa verið gerðar af og til í gegnum tíðina en nú er svo kominn tími á töluverðar viðgerðir á Geirahúsi og því blæs Skaftfell, í samvinnu við Tækniminjasafnið og Safnasafnið á Svalbarðseyri til átaks um arfleið hans. Munir úr húsinu verða færðir tímabundið í Skaftfell þar sem þeir verða skráðir og þeim vandlega pakkað til geymslu. Þá er unnið að áætlun um að laga húsið, færa munina í sama horf og opna það aftur almenningi og stofna um það Hollvinasamtök.
Ásgeir Jón Emilsson var fæddur árið 1931 í Hátúni við Seyðisfjörð og hann bjó alla ævi í firðinum fagra. Hann er yngstur í stórum systkinahóp í samheldinni og góðri fjölskyldu. Geiri fæddist bæði með skerta sjón og heyrn og hið síðarnefnda hafði áhrif á málfærni hans. Hann sótti grunnskóla samferða jafnöldrum sínum en var sendur einn vetur í Málleysingjaskólann sem þá var og það virðist hafa gert gæfumuninn fyrir hann, eins og kemur fram í ítarlegu ævigágripi sem Pétur Kristjánsson ritaði fyrir útgáfu bókar um Geira sem kom út árið 2010 í tengslum við átak sem þá var gert um verkin hans og húsið. Geiri var verkamaður, hann var lengi til sjós, vann á síldarplaninu á Seyðisfirði og víða sem beitingamaður – Vestmannaeyjum, Keflavík og Hornafirði en lengst af vann hann í fiskvinnslu Seyðisfjarðar.
Gunnhildur Hauksdóttir leiðir verkefnið fyrir hönd Safnasafnsins á Svalbarðseyri, í samvinnu við Skaftfell og Tækniminjasafn Austurlands með stuðningi frá Safnasjóði.
Nú er svo komið að enn er þörf á endurbótum á Geirahúsi og því blæs Skaftfell, í samvinnu við Tækniminjasafnið og Safnasafnið á Svalbarðseyri með stuðningi Safnaráðs, til átaks um arfleið hans. Verkin hans og munir úr húsinu verða færðir tímabundið í Skaftfell þar sem þeir verða skoðaðir og gerðir aðgengilegir, síðan skráðir og þeim vandlega pakkað til geymslu. Unnið er að áætlun um að laga húsið, færa munina aftur í sama horf og opna húsið aftur almenningi.
Hús alþýðulistamanna hafa skemmst og glatast í gegnum tíðina og fá standa heil á Íslandi. Hús Samúels Jónssonar í Selárdal og Nonnahús á Akureyri eru góð dæmi um slíka arfleifð sem hefur tekist að varðveita en önnur og sorglegri eru dæmi um hús sem hafa glatast eins og þeirra Óskars Magnússonar og Blómeyjar Stefánssonar sem þau reistu sjálf, fyrst í Blesugróf sem þau kölluðu Kastala, og síðar á Hellisheiði þar sem þau bjuggu og unnu að vefnaði, og svo hús Gunnþórunnar Sveinsdóttur á Sauðárkróki sem hún reisti sjálf og málaði hverja fjöl og rak þar verslun. Það hús brann en verk hennar eru mörg varðveitt í Listasafni ASÍ og Safnahúsinu á Sauðárkróki.
