Geirahús

Ásgeir Emilsson, Geiri, fæddist 1931 að Hátúni við Hánefsstaðareyrar í Seyðisfirði, yngstur tólf systkina. Við fæðingu var hann blindur á öðru auganu og heyrnalaus á öðru eyranu. Hann fór ekki að ganga fyrr en hann var orðinn tveggja ára gamall. Mikið lán fylgdi honum að eiga stóra og samhenta fjölskyldu þar sem margar hendur hjálpuðust að. Smám saman fór líkamsstyrkur hans vaxandi og hann fékk mikinn áhuga á alls kyns íþróttum sem hann stundaði af kappi fram yfir tvítugt. Skólaganga Geira var með eðlilegum hætti og hann var samferða jafnöldrum sínum að mestu leyti í náminu. Framan af átti hann erfitt með talmálið. Einn vetur í Málleysingjaskólanum gerði gæfumuninn þar. Þar lærði hann einnig fáein grunnatriði í sambandi við myndlist sem nýttust honum vel seinna, t.d. hvernig hægt væri að hnita út myndir og stækka. Lífið á Eyrunum einkenndist af vináttu og samhug og Geira var aldrei strítt þrátt fyrir sérstöðu hans í tali og tjáningu. Eins og aðrir í þorpinu ólst hann upp við þau störf sem mynduðu lífsgrundvöll íbúanna; sjómennsku, veiðar, beitningar og fiskvinnslu.

Geiri bjó alla sína ævi á Seyðisfirði; fyrst í Hátúni þar sem hann bjó með foreldrum sínum og Valgerði systur sinni og hennar fjölskyldu. Fjölskyldurnar fluttust í kaupstaðinn eftir að Geiri var kominn á fullorðinsaldur. Foreldrar hans létust með stuttu millibili snemma á áttunda áratugnum og eftir það bjó hann lengst af einn. Hann stundaði sjóinn framan af ævinni, fór á vertíð vítt og breitt um landið, en lengst af starfaði hann við fiskvinnslu á Seyðisfirði.

Þrátt fyrir að vera einfari var hann ávallt vinamargur og hrifust menn af persónutöfrum hans, einlægni og umhyggju fyrir lítilmagnanum. Hann var alla tíð heyrnarskertur, en lét fötlunina ekki aftra sér þrátt fyrir ógætileg viðbrögð þeirra sem rangtúlkuðu málfar hans og skringilegheit. Vinfengi hans við Bakkus jók oft á misskilninginn, en þeir kynntust þegar Geiri var á þrítugsaldrinum og urðu nokkuð góðir félagar um langt skeið. Upp úr vinskapnum slitnaði í lokin og höfðu þeir félagar ekkert samband síðasta áratuginn sem Geiri lifði, eða svo.

Geiri ræktaði sig að mestu sjálfur í garði listagyðjunnar. Myndlistarnámi var ekki fyrir að fara en áhuginn á sköpun var til staðar frá unga aldri. Vandvirkni og næmt auga endurspeglast í verkum hans, en Geiri var sannkallaður alþýðulistamaður. Síðustu 20 ár ævi sinnar bjó hann í litlu húsi við Oddagötu á Seyðisfirði. Þar vann hann að list sinni og má með sanni segja að hún og líf hans hafi verið eitt. Heimili hans ber vitni um handbragð og starfselju manns með óþrjótandi sköpunarþrá. Þrívíð verk úr dósum, rammar úr sígarettupökkum, málverk með síendurteknum mótífum og mikill fjöldi ljósmynda sem bera merki um óvenjulegt sjónarhorn, eru burðarásinn í ævistarfi Geira.

Alþýðulistamaðurinn Ásgeir Emilsson varð bráðkvaddur á heimili sínu í október árið 1999, þá 68 ára að aldri. Eftir hann liggur mikill fjöldi verka sem hann ýmist gaf eða seldi svo varla er það heimili á Seyðisfirði og í nágrenni að ekki megi finna þar verk eftir Geira. Síðustu æviárin naut hann þess að vera orðinn viðurkenndur listamaður. Margir komu til þess að sjá húsið hans og margt fyrirmennið sótti hann heim, m.a. Vigdís forseti sem var alltaf í miklu uppáhaldi hjá

honum. Viðtöl við hann komu í fjölmiðlum og hann tók þátt í mörgum samsýningum. Eitt sterkasta verk þessa einstaka listamanns er heimili hans, sem ættingjar hans gáfu af mikilli rausn sem safn um líf og list Geira. Safnið er nú rekið á vegum Skaftfells - miðstöðvar myndlistar á Austurlandi.

Pétur Kristjánsson

Þegar fullþroska maður finnur fyrir þörf til að skapa eitthvað sérstætt, virkja ímyndunarafl sitt og tjáningargleði, þá á hann aðeins um eitt að velja: Að vitja upprunans, ljúka upp dyrum að bernsku sinni til að hefjast handa þar sem frá var horfið: Að skapa fyrir sjálfan sig. Hann hugar fyrst og fremst að mynd og efni hennar, hvernig það tengist minningum og atburðum líðandi stundar. Í verkunum birtist daglegt stúss, tilvísun í þjóðsögur og sagnir, liðnir búskaparhættir, ævintýri, goðsögnin. En þegar erfiðleikar steðja að, þá breytist framsetningin, verður jafnvel hamslaus og ofsafengin, krefjandi, ögrandi, eins og listamaðurinn eigi líf sitt undir því að heimurinn fylgist grannt með. Stundum nálgast verkin siðfræðilegar spurningar, jafnvel stjórnmál og háspeki.

Alþýðulist er í fyrra fallinu heillandi tímalaus nema eitthvað sérstakt komi til, hins vegar harmsaga í einhverri mynd, andnauð í þrengslum og yfirþyrmandi einsemd: hún breytist þó ekki í innsta eðli sínu, sem er þörfin til að skapa.
Alþýðulistin ljómar í hellnamálverkum og ristum sem gerðar voru fyrir þúsundum ára, síðan í mannkynssögunni allri. Hún er fjölbreytt, sérstök, þróast sjaldan, tekur stundum hliðarspor, en fellur aldrei undir stíl eða skóla í ströngum skilningi nútímalistarinnar. Alþýðulistarmaðurinn leggur oft áherslu á að ná fyrirmynd sinni, hvort heldur hún stendur andspænis honum eða lifir í minni, en það leiðir af sjálfu sér að líkingin verður aldrei fullkomin, það er eins og maðurinn horfi í gegnum matt gler eða grisju, og þar kviknar undrið: Uppljúkast dyr að töfraveröld sem vekur fögnuð og hamingju í brjósti þess sem skoðar, því nú stendur hann allt í einu andspænis horfinni bernsku sinni.

Ásgeir Emilsson er dæmi um alþýðulistarmann sem er hvort tveggja í senn: Innhverfur og úthverfur; hann leitar í skjól með þau viðfangsefni sem snerta kvikuna, barnslegt hjartalag og sértæka reynslu, þar sem hann getur unnið í friði við sköpunarverk sín. Í grófum höndum erfiðismannsins verða til fínlegir gripir unnir úr blikkdósum: Kórónur, myndarammar, borð og stólar, og vísa í íslenska víravirkið og búningaskrautið, vafningana, laufin. Þetta eru tilgerðarlausir gripir, blátt áfram og hógværir. Hins vegar er sú tilhneiging að minna ofurlítið á sig, þó á látlausan máta, mála hús sitt í fögrum litum, kallast á við stórkostlega náttúru, umkringd

fjöllin, og fossana sem steypast niður hlíðarnar. Ljósmyndirnar eru ígildi nánari tengsla við mannlíf staðarins, tilfærsla reynslu og hugmynda, einhvers konar uppfylling í einsemd, skrásetning daglegra hátta, framvindunnar, einstakra viðburða eða tilviljana sem krydda lífið.
Ásgeir Emilsson á sér ekkert tilsvar í Alþýðulist Íslands um verklag og efnisnotkun, en erlendis er það mikil og viðurkennd endurvinnsla, einkum í Bandaríkjunum, að búa til skrautmuni og nytjahluti úr blikki, og má kynnast þeirri sögu í bókum og veraldarvef.

Íslendingar leita nú smám saman til upprunans og viðurkenna þá listsköpun sem stendur lund þeirra næst; að skoða yndisleg verk, umfangsmiklar heildir, staka hluti, fagra hugsun. Alþýðulist Íslands er formálalaus lífstjáning fólks, hjartahrein, mótuð úr skírum kjarna sálarlífsins - eins og gullið.

Níels Hafstein

Bistró Skaftfells er staðsett á fyrstu hæð Listamiðstöðvar Skaftfells, að Austurvegi 42, á Seyðisfirði.

Prentsmiðjan er samstarfsverkefni sem tileinkað er að bjóða upp á faglega aðstöðu til prentgerðar og kennd námskeið fyrir listamenn og nemendur á öllum aldurshópum, bæði heimamenn og gesti.

Tvísöngur er listaverk og opinn vettvangur eftir þýska listamanninn Lukas Kühne. Hann var opnaður almenningi 5. september 2012.